Ο κόσμος των μυθιστορημάτων και των ποιημάτων ζωντανεύει ξανά και ξανά κάθε φορά που χέρια αγγίζουν τις σελίδες και μάτια περιπλανώνται πάνω στις αράδες. Μπορεί, όμως, ο σημερινός νέος να γοητευθεί από τα χίλια αγαθά που οι φαινομενικά ωχρές σελίδες ενός βιβλίου έχουν να προσφέρουν;
«Γιατί να διαβάσω λογοτεχνία»; ίσως εύλογα αναρωτηθεί ένας νέος. Μια πρώτη απόκριση θα ήταν ο απεριόριστος πλούτος γνώσεων. Αν κάποιος κοιτάξει βαθύτερα μέσα σε ένα βιβλίο, θα «αντικρύσει» ιστορικά γεγονότα, επιστημονικές εξελίξεις και κοινωνικοπολιτικά δρώμενα που διαδραματίζονταν την εποχή συγγραφής του, αλλά και τους εκάστοτε αποδεκτούς κώδικες συμπεριφοράς, ήθη, έθιμα και τρόπο σκέψης. Η ενσωμάτωση στοιχείων που άπτονται της πραγματικότητας η οποία περιβάλλει το συγγραφέα είναι αναπόφευκτη, καθώς ο κάθε δημιουργός διοχετεύει στο έργο του το σύνολο των ερεθισμάτων που δέχεται από το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ανήκει. Η ιστορία ενός τόπου ή και της ανθρωπότητας ξεδιπλώνεται αβίαστα και άκοπα μέσα από τα δραματοποιημένα γεγονότα μιας ιστορίας ή τους στίχους ενός ποιήματος. Έτσι, ένα παιδί του σήμερα μπορεί να βιώσει τη Βιομηχανική Επανάσταση, να ταξιδεύσει στο Μεσαίωνα ή να γίνει Σταυροφόρος και, κατά συνέπεια, να εμπλουτίσει τις γνώσεις του με τον πλέον ευχάριστο τρόπο.
Η συγγραφή, όμως, δεν προϋποθέτει μόνο αναφορά σε ιστορικά στοιχεία, αλλά αποτελεί και μέσο, για να καταγράψει ο συγγραφέας ζητήματα που ταλανίζουν τον άνθρωπο σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του. Ο λογοτέχνης αποπειράται να ξορκίσει τα κακά της ανθρώπινης ύπαρξης και δραστηριότητας, να θέσει ερωτήματα, να προτείνει εναλλακτικές, αλλά και να επιπλήξει, να στηλιτεύσει τα κακώς κείμενα. Αναπόφευκτα, μέσω αυτής της διαδικασίας συνδιαλέγεται με τους αναγνώστες του και τους καλεί, όχι να συγκατανεύσουν, αλλά, πρωτίστως, να σκεφτούν. Ένα λογοτεχνικό έργο είναι ένας δίαυλος επικοινωνίας του κάθε αναγνώστη ξεχωριστά με τον εαυτό του. Ερχόμενος αντιμέτωπος με αντιλήψεις που ίσως αντίκεινται στις δικές του πεποιθήσεις ή συγκρούονται με τις ιδέες που έχει γαλουχηθεί, ο αναγνώστης υποχρεούται να επιχειρηματολογήσει και τελικά είτε να αποδεχθεί είτε να απορρίψει όσα προτείνει ο συγγραφέας. Η όλη διαδικασία συνεπάγεται την άσκηση κριτικής ικανότητας και την επιστράτευση σύνθετης σκέψης. Ειδικά στην περίπτωση των παιδιών και εφήβων, των οποίων η προσωπικότητα ακόμα διαμορφώνεται, το βιβλίο τους κάνει δεκτικούς σε ερεθίσματα και είναι ένα όχημα κινητοποίησης της σκέψης.
Όλα τα παραπάνω – οι ιδέες, τα γεγονότα, οι σκέψεις – παίρνουν σάρκα και οστά μέσω του πιο ισχυρού οργάνου επικοινωνίας, της γλώσσας. Ποιητική, μεταφορική, κυριολεκτική, πλούσια, σπάνια, ή δημιουργική, οποιαδήποτε η χρήση της, η γλώσσα εκπαιδεύει με ένα σύνθετο τρόπο. Ο προφανής είναι η εξοικείωση με νέους και, πολλές φορές, εξειδικευμένους όρους και ο εμπλουτισμός του λεξιλογίου ενός νέου ανθρώπου. Σε δεύτερο επίπεδο, όμως, αυτό επιτρέπει τη χρήση της γλώσσας με ακρίβεια και σαφήνεια και, κατ’ επέκταση, οδηγεί σε περιεκτικό και εμπεριστατωμένο προφορικό και γραπτό λόγο ο οποίος αποδίδει νόημα με σύνθετο, αλλά ταυτόχρονα ξεκάθαρο τρόπο. Ποιος θα διαφωνούσε για την αξία αυτού, σε μια εποχή που η λεξιπενία καταδεικνύει την ένδεια πνεύματος;
Ο Francis Bacon είχε προτρέψει αναγνώστες κάθε κοινωνικής και μορφωτικής βαθμίδας να διαβάζουν, όχι για να αντικρούουν ή να ασπάζονται απόψεις ή απλά να βρίσκουν θέμα συζήτησης, αλλά για να ζυγιάζουν τα πράγματα και να αναρωτιούνται. Αυτή η συμβουλή συνοψίζει όσο τίποτα ίσως το ταξίδι στη χώρα του βιβλίου.
Ελένη Μαροπούλου
Καθηγήτρια Αγγλικών – Φροντιστήρια ΧΡΟΝΟΣ
