X

Ανάγκη Απόδρασης και Εκτόνωσης … Τρόποι Προσέγγισης Εκπαιδευτικών

Ασφυκτικό περιβάλλον, ανάγκη επιβεβαίωσης και απόδρασης - Survivor και λόγοι απήχησης, επικριτική αντιμετώπιση εκπαιδευτικών που προκαλεί εντονότερες αντιδράσεις

Οι εκπαιδευτικές απαιτήσεις διαρκώς πληθαίνουν… το παιδί νιώθει να περιβάλλεται από έναν στενό κλοιό που δεν του προσφέρει τίποτε άλλο παρά μόνο άγχος, πίεση και συνεχή νευρικότητα. Καλείται να ανταπεξέλθει στις μαθητικές του υποχρεώσεις παρουσιάζοντας ακέραιη και ικανοποιητική απόδοση σε κάθε διδακτικό αντικείμενο. Η προαναφερθείσα κατάσταση, προβαλλόμενη σε λίγες μόνο γραμμές, καθρεφτίζει την καθημερινότητα ενός παιδιού που χάνει ουσιαστικά στοιχεία και στιγμές της παιδικότητάς του, αφού υποχρεούται να "βουτήξει" στις μαθησιακές διαδικασίες αποσκοπώντας σ’ ένα βαθμοθηρικό αποτέλεσμα και σε μια υποτυπώδη αναγνώριση της αξίας του, η οποία αφορά ουσιαστικά τις σχολικές του αποδόσεις, ωστόσο λαμβάνει ένα πολύ πιο γενικευμένο αξιολογικό περιεχόμενο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, λοιπόν, το παιδί νιώθει εγκλωβισμένο σε μια προκαθορισμένη και αναμενόμενη καθημερινότητα. Το τυποποιημένο διδακτικό πρόγραμμα, ο απαρχαιωμένος και στείρος τρόπος παράδοσης του μαθήματος, η έλλειψη αλληλεπίδρασης μαθητή- δασκάλου, ο περιορισμένος χρόνος επικοινωνίας με τους συμμαθητές και τους φίλους και κάθε είδους εξωσχολική δραστηριότητα που απαιτεί χρόνο και το μέγιστο βαθμό κατάθεσης των δυνατοτήτων του, δημιουργούν αισθήματα εσωτερίκευσης και μη ομαλής ανάπτυξης σε ό,τι αφορά τον ψυχοκοινωνικό τομέα.  Η ψυχοσύνθεση των παιδιών αποζητά ο,τιδήποτε μπορεί να ταράξει το τετριμμένο στοιχείο της καθημερινότητας και να προσδώσει στιγμές έντασης, ενθουσιασμού, ταύτισης, προβληματισμού και διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης με τους συνομηλίκους τους αναφορικά με κάποιο θέμα κοινού ενδιαφέροντος.

Όλα τα παραπάνω έρχονται να επιβεβαιωθούν και στην πράξη, καθώς το τελευταίο χρονικό διάστημα το μεγαλύτερο ποσοστό των παιδιών και των εφήβων παρακολουθούν φανατικά το, σχετικά νέου τύπου, ριάλιτι σόου που προβάλλεται στις ελληνικές τηλεοπτικές οθόνες. Το «Survivor» αναμφισβήτητα έχει καθηλώσει τους μαθητές κάθε ηλικίας και αποτελεί ένα από τα κύρια θέματα συζήτησής τους. Οι περισσότεροι από εμάς, τουλάχιστον στην αρχή, θεωρήσαμε (ή και θεωρούμε ακόμα) πως πρόκειται για ένα τηλεοπτικό προϊόν το οποίο δεν έχει να προσφέρει κάτι στους νεαρούς θεατές του και, σαν να μην αρκούσε αυτό, προβαλλόμασταν έντονα επικριτικοί απέναντι σ’ αυτή τους την επιλογή. Ομολογώ πως δεν τάχθηκα υπέρ αυτής της άποψης. Και αυτό, όχι επειδή πρεσβεύω την καθ’ όλα ευεργετική επίδραση που θα μπορούσε να ασκεί η παρακολούθηση του εν λόγω προγράμματος, αλλά επειδή ένιωσα την ανάγκη να εισχωρήσω, όσο ήταν δυνατόν, στον εσωτερικό κόσμο των παιδιών προσπαθώντας να καταλάβω τους λόγους που τα υποκινούν στο να παρακολουθούν φανατικά αυτό το σόου και να ταυτίζονται με πολλά από τα στοιχεία του. Ενώ ο καιρός κυλούσε και ερχόμουν σε άμεση επαφή μαζί τους, συνειδητοποιούσα όλο και περισσότερο πως είχαν βρει κάτι ενδιαφέρον στο καθημερινό τους πρόγραμμα, το οποίο προσέδιδε μια ευχάριστη και απρόσμενη νότα, τόσο στις βραδινές τους ώρες, όσο και στις συζητήσεις με τους συνομηλίκους τους. Γρήγορα αντιλήφθηκα πως οι λόγοι που ωθούν τα παιδιά στη φανατική παρακολούθηση του Survivor αφορούσαν εμένα και κατ’ επέκταση ό,τι περικλείει τον εκπαιδευτικό τομέα. Πιο συγκεκριμένα, το ασφυκτικό περιβάλλον που χτίζεται γύρω από την καθημερινότητα του παιδιού και για το οποίο έγινε λόγος στην αρχή του άρθρου είναι ο κύριος παράγοντας που τροφοδοτεί την δικαιολογημένη ανάγκη των παιδιών να ξεφύγουν από οτιδήποτε προκαθορισμένο, βαρετά επαναλαμβανόμενο και να αφιερωθούν σε κάτι που μπορεί να τους προσφέρει, έστω και παροδικά, διασκέδαση, υπερένταση, εκτόνωση, διαπροσωπική αλληλεπίδραση, αφού παρέχει άφθονο υλικό συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων.  Δυστυχώς, αυτή είναι η πραγματικότητα. Αυτό που αποκαλούμε όλοι εδώ και δύο μήνες «προϊόν» και «σκουπίδι» έχει καταφέρει κάτι που λίγοι εκπαιδευτικοί μπορούν να κερδίσουν… την πλήρη προσήλωση των παιδιών.

Η παραδοχή ενός τέτοιου γεγονότος σίγουρα δεν είναι εύκολη για έναν εκπαιδευτικό. Σε κάθε περίπτωση, ωστόσο, στόχος μας οφείλει να είναι η κατανόηση των αναγκών των μαθητών, καθώς και η παρατήρηση- αιτιολόγηση της συμπεριφοράς και των ενεργειών τους. Αν δεν εισχωρήσουμε στον ψυχοσυναισθηματικό τους κόσμο, καθίσταται αδύνατον να δημιουργήσουμε μια σχέση εποικοδομητικής αλληλεπίδρασης, η οποία, με τη σειρά της, θα αναπτύξει την κριτική ικανότητα των παιδιών σε ό,τι εκτίθενται, τα περιβάλλει και τα επηρεάζει.

Βέβαια, για ακόμα μια φορά η προαναφερθείσα θεωρία απέχει πολύ από την πράξη η οποία λαμβάνει χώρα στις σχολικές τάξεις. Οι καθηγητές εμφανίζονται εξοργισμένοι με τη νέα αυτή ασχολία των παιδιών, εξαπολύοντας επικριτικά σχόλια για το εν λόγω ριάλιτι και θεωρώντας το υπαίτιο για την αργή προσέλευση των παιδιών στα μαθήματα, για τα νυσταγμένα τους πρόσωπα και βλέμματα και για την αδιαφορία σε ό,τι αφορά την ολοκλήρωση των μαθησιακών τους υποχρεώσεων. Δε χρειάζεται, φαντάζομαι, να σχολιαστεί το κατά πόσο ανταποκρίνεται στην αλήθεια μια τέτοια θέση.   Παρόλα αυτά, οι εκπαιδευτικοί, που τάσσονται υπέρ αυτής της άποψης, φαίνεται πως έχουν ξεχάσει αυτό που δεν τους –μας- βολεύει. Η «νύστα», η «βαρεμάρα», «η περιορισμένη ή και ανύπαρκτη πολλές φορές κριτική ικανότητα», «η μη αποδοτική μελέτη» προϋπήρχαν οποιουδήποτε Survivor.

Σίγουρα, και είναι απόλυτα θεμιτό, όλοι μας έχουμε διαμορφώσει ολοκληρωμένη άποψη σχετικά με το εν λόγω τηλεοπτικό σόου. Οποιαδήποτε άποψη, υποστηριζόμενη από παιδιά, γονείς και καθηγητές είναι σεβαστή. Κάνοντας, όμως, αναφορά στον τρόπο που το αντιμετωπίζουν οι καθηγητές και έχοντας γνώση του πόσο σημαντικό είναι το παιδί να τους αισθάνεται κοντά του, θα εστιάσω πρωτίστως στην ψυχική προέκταση του θέματος. Ανεξαρτήτως της γνώμης που φέρει κάποιος, ως καθηγητής έχει πολύπλευρο ρόλο: να προσεγγίζει το παιδί δίνοντάς του κίνητρα και ώθηση να τον ακολουθεί. Αυτό το βήμα προϋποθέτει να κάνει υπερβάσει ακολουθώντας και ακούγοντας τη γνώμη του, χωρίς να προτρέχει σε διακήρυξη κανόνων που δε χωρούν παραβίαση. Όταν επιβάλλει τη γνώμη σου, με απολυτότητα και απόσταση, δε φέρνει την ουσιαστική δράση, αλλά προκαλεί την αναπόφευκτη και αποκρουστική αντίδραση.  Αντίθετα, όταν ένα παιδί γνωρίζει πως ο δάσκαλός του είναι διαθέσιμος να το ακούσει, να κατανοήσει τον τρόπο σκέψης και δράσης του και να συζητήσει μαζί του εξετάζοντας σφαιρικά όλες τις πιθανές εκδοχές, του προσφέρεται και είναι έτοιμο να λάβει από εκείνον όλα τα απαραίτητα εφόδια, ώστε να αναπτυχθεί ηθικά, κριτικά, εκπαιδευτικά.

Υποκινούμενοι, λοιπόν, από τα παραπάνω, μπορούμε και να αφουγκραστούμε τους λόγους που τα παιδιά έχουν φανατιστεί με το «παιχνίδι επιβίωσης», αλλά και να αντιληφθούμε πόσο καθοριστική είναι η εμπλοκή μας και η καθοδήγησή μας στην διαμόρφωση  σφαιρικής άποψης των παιδιών αναφορικά μ’ αυτό το σόου, που, δυστυχώς, δεν είναι κάτι παραπάνω από μία μικρογραφία της κοινωνίας μας. Η αντιληπτική ικανότητα του παιδιού, παρακολουθώντας το είναι σε θέση να αναγνωρίσει τα οικεία στοιχεία που έχει συναντήσει στην καθημερινότητά του, αλλά και να συνειδητοποιήσει την αξία κάποιων αγαθών: η αξία του φαγητού, των αγαθών που διευκολύνουν την επιβίωσή μας, το αίσθημα ομαδικότητας, η προσπάθεια επίτευξης ενός κοινού σκοπού, η ανταγωνιστικότητα, η σημασία της οικογενειακής υποστήριξης και θαλπωρής,  καθώς και η αυτογνωσία του εαυτού είναι ορισμένα από τα στοιχεία που προβάλλονται και που απαντούν άμεσα στην καθημερινή μας ζωή. Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την αξία των προβαλλόμενων αυτών στοιχείων, ωστόσο μια προσεκτικότερη προσέγγιση δίνει πρόσφορο έδαφος να επεκταθούμε παρουσιάζοντας στα παιδιά και την αρνητική πλευρά του, που αφορά τα οικονομικά συμφέροντα ενός καναλιού, την κατευθυνόμενη τροπή και προβολή κάποιων γεγονότων, την εμπορευματοποίηση των συναισθημάτων. Τα προαναφερθέντα αποτελούν την ολόπλευρη εξέταση του θέματος η οποία μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα σε κλίμα συζήτησης και αλληλεπίδρασης μεταξύ μαθητή- καθηγητή.

Ας πάψουμε πια να εντείνουμε το χάσμα… Η δημιουργία γεφύρωσης των σχέσεων αποτελεί μονόδρομο για διαμόρφωση σφαιρικών και κριτικών προσωπικοτήτων. Μόνο έτσι και εμείς, ως εκπαιδευτικοί, θα αντιληφθούμε την αξία του ρόλου μας και θα νιώσουμε πληρότητα συμπορευόμενοι με τα παιδιά.

Βελντέ Μαρία

Καθηγήτρια Φιλολογικών Φροντιστηρίων "ΧΡΟΝΟΣ"