X

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2017

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

 

ΟΜΑΔΑ Α

Εκφωνήσεις

ΘΕΜΑ Α1.

 

Α1.1. Να ορίσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων:

α. Μεγάλη Ιδέα

β. Λέσχη Φιλελευθέρων

6 μονάδες

 

Α1.2. Να δικαιολογήσετε γιατί:

α. Το ελληνικό κράτος υποχρεώθηκε σε μια νέα αρχή μετά τη Μικρασιατική καταστροφή.

β. Η ελληνική ναυτιλία ευνοήθηκε κατά τον 18ο αιώνα.

5 μονάδες

 

ΘΕΜΑ Α2

Α2.1. Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία των παρακάτω στηλών:

 

Χρονική περίοδος συγκρότησης της Εθνοσυνέλευσης Χαρακτήρας της Εθνοσυνέλευσης Αποφάσεις της Εθνοσυνέλευσης ή του αντίστοιχου Συντάγματος

1)    1843-1844

2)    1862-1864

3)    Νοέμβριος 1910

4)    Νοέμβριος 1910

5)    25 Ιανουαρίου 1921

 

 

α) Αναθεωρητική

β) Συντακτική

I.       Μονιμότητα δικαστικών υπαλλήλων.

II.     Θεσμοθέτηση Γερουσίας

III.   Αλλαγή του Συντάγματος μετά την επιστροφή του βασιλιά.

IV.  Γενίκευση της καθολικής ψηφοφορίας

V.    Διορισμός δημοσίων υπαλλήλων με δημόσιους διαγωνισμούς.

5 μονάδες

 

Α2.2. Να προσδιορίσετε αν το περιεχόμενο των παρακάτω προτάσεων είναι σωστό ή όχι γράφοντας τη λέξη «Σωστό» ή «Λάθος» δίπλα στον αριθμό που αντιστοιχεί σε κάθε πρόταση:

 

  1. Οι Έλληνες αστοί της Ανατολικής Μεσογείου στήριξαν τον Βενιζέλο την περίοδο 1928-1932.
  2. Με το άρθρο 4 στης Συνθήκης του Λονδίνου (30 Μαΐου 1913) ο Σουλτάνος παραχωρούσε την Κρήτη στην Ελλάδα.
  3. Η αστική στέγαση ξεκίνησε από την Αθήνα με τη δημιουργία τεσσάρων συνοικισμών: της Καισαριανής, του Βύρωνα και της Νέας Ιωνίας στην Αθήνα και της Κοκκινιάς στον Πειραιά.
  4. Η κρητική πολιτοφυλακή οργανώθηκε μετά την αποχώρηση των στρατευμάτων των Μεγάλων Δυνάμεων από την Κρήτη.
  5. Η είσοδος της ελληνικής ναυτιλίας στην εποχή του ατμού ενίσχυσε τις παραδοσιακές εφοπλιστικές σχέσεις.

5 μονάδες

Α2.3. Να βάλετε στη σωστή χρονολογική σειρά τα παρακάτω γεγονότα:

  1. αρχή δεδηλωμένης
  2. έκπτωση και αποχώρηση από την Ελλάδα του Όθωνα
  3. ενοποίηση της χώρας υπό το Βενιζέλο με επέμβαση των Συμμάχων
  4. ενσωμάτωση Θεσσαλίας, Άρτας
  5. η αμερικανική ΟΥΛΕΝ κατασκευάζει φράγμα στο Μαραθώνα
  6. δημιουργία της ομάδας Ιαπώνων
  7. Κιλελέρ
  8. κίνημα στο Γουδί 15 Αυγούστου
  9. ξεσπά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καλοκαίρι
  • Ο Κωνσταντίνος διαδέχεται το Γεώργιο στο θρόνο

5 μονάδες

 

ΘΕΜΑ Β

 

Β1. Πώς αντέδρασαν οι πρόσφυγες μετά την υπογραφή της Σύμβασης των Λωζάννης και πώς μετά τη Συμφωνία της Άγκυρας;

10 μονάδες

 

Β2. Να αναφερθείτε στα σημαντικότερα γεγονότα που επηρέασαν την Οικονομία της Ελλάδας από το 1860 έως το 1880 στους παρακάτω τομείς: α) στη μεγαλύτερη μεταλλευτική δραστηριότητα, β) στο σιδηροδρομικό δίκτυο, γ) στις πρώτες δειλές συνεργασίες του κράτους με τους ομογενείς.

Μονάδες 14

 

 

ΟΜΑΔΑ Β

ΘΕΜΑ Α

Με τη βοήθεια των παραθεμάτων και των ιστορικών σας γνώσεων να προσδιορίσετε τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ξέσπασε ο Εθνικός Διχασμός, καθώς και τις διαστάσεις που αυτός έλαβε στην πολιτική ζωή, αλλά και στο στράτευμα.

25 μονάδες

ΚΕΙΜΕΝΟ 1

[Ο Βενιζέλος προσπαθεί να πείσει τον βασιλιά]

...Η Ελλάς τίθεται πάλιν ενώπιον μιας των κρισιμωτάτων περιστάσεων της εθνικής αυτής ιστορίας. Μέχρι σήμερον η πολιτική ημών συνίστατο εις διατήρησιν της ουδετερότητος… Αλλ’ ήδη καλούμεθα να μετάσχωμεν* του πολέμου… επ’ ανταλλάγμασι, τα οποία πραγματοποιούμενα, θα δημιουργήσωσι μια Ελλάδα μεγάλην και ισχυράν...

Προς επιτυχίαν των μεγάλων τούτων ανταλλαγμάτων πρόκειται βεβαίως να αντιμετωπισθώσι και μεγάλοι κίνδυνοι. Αλλά μετά μακράν και βαθείαν μελέτη του ζητήματος καταλήγω εις την γνώμην ότι τους κινδύνους τούτους οφείλωμεν να αντιμετωπίσωμεν. Εάν επιτρέψωμεν να συντριβεί σήμερον η Σερβία υπό της νέας αυστρογερμανικής εισβολής καμμία δεν υπάρχει ασφάλεια ότι τα αυστρογερμανικά στρατεύματα θα σταματήσωσι προ των μακεδονικών συνόρων μας και δεν θα ελκυσθώσι* φυσικώς όπως κατέλθωσι* μέχρι Θεσσαλονίκης… Και αν ακόμη απετυγχάνομεν, θα είχομεν ήσυχον την συνείδησιν, ότι ηγωνίσθημεν και υπέρ της διασώσεως των εν δουλεία εισέτι* ομογενών μας, οίτινες* τον έσχατον διατρέχουσι κίνδυνον, και υπέρ των γενικοτέρων συμφερόντων της ανθρωπότητος και της ανεξαρτησίας των μικρών λαών, ην θα διακινδυνεύση ανεπανορθώτως η γερμανοτουρκική επικράτησις.

Α΄ υπόμνημα του Ελευθερίου Βενιζέλου προς τον βασιλιά Κωνσταντίνο

(11/24 Ιανουαρίου 1915).

*μετάσχωμεν=συμμετέχουμε.

*ελκυσθώσι = επιθυμήσουν.

*κατέλθωσι = να κατέβουν.

*εισέτι = ακόμη.

*οίτινες = οι οποίοι.

ΚΕΙΜΕΝΟ 2

Ο Ε. Βενιζέλος επεδίωκε την είσοδο της Ελλάδας στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ. Οι Αγγλογάλλοι όμως απέβλεπαν στη συμμαχία ή ουδετερότητα της Βουλγαρίας και της Τουρκίας και απέρριπταν, προς το παρόν, τις προτάσεις του Βενιζέλου.

Η προσπάθεια της Αντάντ να συμφιλιώσει Σερβία, Βουλγαρία, Τουρκία και Ελλάδα και να δημιουργήσει ένα συνασπισμό στα Βαλκάνια απέτυχε. Ο Βενιζέλος προς στιγμήν είχε συμφωνήσει να παραχωρηθούν εδάφη της Ανατολικής Μακεδονίας στη Βουλγαρία σε ενδεχόμενη νίκη, με αντάλλαγμα εδάφη στη Μικρά Ασία. Παρά ταύτα, οι Αγγλογάλλοι δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την είσοδο στον πόλεμο της Τουρκίας αρχικά και της Βουλγαρίας αργότερα, στο πλευρό των Αυστρογερμανών.

Στη φιλοαντατική πολιτική του Βενιζέλου θα εναντιωθεί το Παλάτι, το οποίο απέβλεπε στην ουδετερότητα, όταν ο Έλληνας πρωθυπουργός ζήτησε να συμμετάσχει η Ελλάδα στο πλευρό των Συμμάχων στην επιχείρηση των Δαρδανελίων (Φεβρουάριος 1915). Μάλιστα, ο Κωνσταντίνος απέρριψε την προσφορά της Κύπρου από τη Βρετανία, με αντάλλαγμα τη συμπαράταξη της Ελλάδος με την Αντάντ.

Η διαφωνία μεταξύ Βασιλιά και Πρωθυπουργού οδήγησε στην παραίτηση της Κυβέρνησης Βενιζέλου την 21η Φεβρουαρίου 1915. Στις εκλογές του Μαΐου η λαϊκή ετυμηγορία επανεκλέγει τον Βενιζέλο, ο οποίος με τη νέα εκλογή του επαναλαμβάνει τη δέσμευση που είχε αναλάβει η Ελλάδα ως σύμμαχος απέναντι στη Σερβία, εάν δεχθεί εκείνη επίθεση της Βουλγαρίας. Τα Ανάκτορα ανένδοτα εμμένουν στις θέσεις τους, πράγμα που οδηγεί τον Έλληνα Πρωθυπουργό σε νέα παραίτηση και αποχή του κόμματός του από τις εκλογές της 6ης Δεκεμβρίου 1915.

Στις 16 Αυγούστου 1916 γίνεται το κίνημα της Εθνικής Αμύνης στη  Θεσσαλονίκη που το υποστηρίζει ο συμμαχικός στρατός που έχει στο μεταξύ αποβιβαστεί στη Θεσσαλονίκη. Ο Βενιζέλος αργεί αλλά τάσσεται με το κίνημα και στις 26 Σεπτεμβρίου μεταβαίνει στα Χανιά, όπου και σχηματίζει προσωρινή κυβέρνηση με αρχικά μέλη την τριανδρία, αποτελούμενη από τον ίδιο, το ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και το στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή και από εκεί μεταβαίνει στη Θεσσαλονίκη. Στην απόφαση του Βενιζέλου συνετέλεσε και η εισβολή των Γερμανοβουλγάρων στην Ανατολική Μακεδονία και η αιχμαλωσία και μεταφορά στη Γερμανία του Δ΄ Σώματος Στρατού με την ανοχή της φιλοβασιλικής κυβέρνησης.

[Ιστορία των Ελλήνων]

 

ΘΕΜΑ Β

Με τη βοήθεια του παραθέματος και των ιστορικών σας γνώσεων να αναφερθείτε στους φορείς και στην οργάνωση που προέβη το ελληνικό κράτος για την περίθαλψη των προσφύγων από το 1914 έως το 1921.

25 μονάδες

Η προνοιακή αντιμετώπιση των προσφύγων αναφέρεται στα ιδιαίτερα θεσμικά μέσα και τα μέτρα πολιτικής που ελήφθησαν από τις ελληνικές κυβερνήσεις για την υποδοχή των προσφύγων,  την αποκατάσταση και την κοινωνική ένταξή τους στον εθνικό κορμό.  Με άλλα λόγια,  αναφέρεται σε όλο εκείνο το πλέγμα υπηρεσιών,  παροχών και ρυθμίσεων για την εξασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης των προσφύγων. Σε στρατηγικό επίπεδο, οι πρώτες κινήσεις των ελληνικών κυβερνήσεων χαρακτηρίζονταν από αποσπασματικότητα, έλλειψη σχεδιασμού και προχειρότητα στη διάγνωση των προβλημάτων. Είναι χαρακτηριστικό της έλλειψης στρατηγικής δημόσιας πολιτικής ότι η αρχική προνοιακή πολιτική στηρίχθηκε βασικά (αν όχι αποκλειστικά) στην ιδιωτική πρωτοβουλία και κοινωνική αλληλεγγύη,  κατάσταση που διήρκεσε μέχρι και το 1916 (αρκετά δηλαδή χρόνια μετά την έλευση των πρώτων προσφύγων). Η μεγαλύτερη θεσμική καινοτομία προήλθε κυρίως από τις συνέπειες των Βαλκανικών Πολέμων (ανάπηροι, χήρες, ορφανά) και των συνεπαγόμενων προσφυγικών μετακινήσεων και έλαβε τη  μορφή ίδρυσης Υπουργείου.

Το 1917  ιδρύθηκε το Υπουργείο Περιθάλψεως στη δικαιοδοσία του οποίου υπήχθη «…η μέριμνα περί της περιθάλψεως των προσφύγων, περί της κανονικής καταβολής του επιδόματος εις τα οικογενείας των επιστρατευμένων και περί άλλης παντοδαπής προστασίας και υποστηρίξεως των ιδίων οικογενειών,  προς τούτοις δε και η μέριμνα προς προσέλευσιν εθελοντών..».

Η ανάδειξη σημαντικών θεμάτων υγιεινής και η ανάγκη σχεδιασμού και εφαρμογής υγειονομικής πολιτικής λόγω της αστικής ανάπτυξης και της εκβιομηχάνισης της παραγωγής οδήγησαν στη διεύρυνση του εν λόγω   Υπουργείου με την εισαγωγή της Υγιεινής ως ενός εκ των πυλώνων του Υπουργείου. Αυτό έγινε πραγματικότητα το 1922  με τη μετονομασία του Υπουργείου Περιθάλψεως σε Υπουργείο Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως.

Το Υπουργείο καταργήθηκε για μια περίπου περίοδο επτά μηνών από τη δικτατορική κυβέρνηση Θ. Πάγκαλου, ενώ νέες θεσμικές εξελίξεις καταγράφονται το 1928,  όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος διαχώρισε τον τομέα της Υγιεινής,  αρχικά ως Υφυπουργείο και εν συνεχεία ως αυτοτελούς Υπουργείου Υγιεινής (Νόμος 4172/1929, ΦΕΚ 201/16-6-1929). Η ένταση του προσφυγικού προβλήματος μετά το 1919  οδήγησε στην στρατηγική επιλογή της επίκλησης διεθνούς βοήθειας, αφού η Ελλάδα με ιδία μέσα (θεσμικά, οργανωτικά,  οικονομικά)  δεν μπορούσε πια να αντιμετωπίσει το μεγάλο κύμα προσφύγων από τη Μικρά Ασία.  Η στρατηγική αυτή υλοποιήθηκε στη βάση συμφωνίας με την Κοινωνία των Εθνών και μέσω της ίδρυσης και λειτουργίας της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων.

«Η προνοιακή πολιτική του Ελληνικού κράτους στις αρχές του 20ου

αιώνα», Δημήτριος Μπουρίκος

 

Απαντήσεις

 

ΟΜΑΔΑ Α

ΘΕΜΑ Α1.

Α1.1. α. Μεγάλη Ιδέα: Εκπορεύτηκε από την αντίληψη ότι το υπάρχον… έρμαια των εθνικών κρίσεων [σελ. 15-16]

β. Λέσχη Φιλελευθέρων: Οι σύνδεσμοι Φιλελευθέρων που είχαν ιδρυθεί δεν έπαιζαν κάποιον ιδιαίτερο ρόλο…όπως συνέβαινε σε κάθε άλλο κόμμα. [σελ. 91- 92]

Α1.2. α. Η καταστροφή του 1922 μετέβαλε τα δεδομένα της ελληνικής κοινωνίας. … Εκατό χρόνια μετά την Επανάσταση του 1821, το ελληνικό κράτος υποχρεώθηκε σε μια νέα αρχή. [σελ. 51]

β. Στη διάρκεια του 18ου αιώνα… έσπευσαν να εκμεταλλευτούν οι Έλληνες [σελ. 20]

 

ΘΕΜΑ Α2

Α2.1.

1)- β)- II.

2)- β)- IV.

3)- α)- I.

4)- α)- V.

5)- β)- III.

Α2.2.

  1. Λάθος/ 2. Λάθος/ 3. Σωστό/ 4. Λάθος/ 5. Λάθος

Α2.3

  1. έκπτωση και αποχώρηση από την Ελλάδα του Όθωνα / 1862
  2. αρχή δεδηλωμένης / 1875
  3. ενσωμάτωση Θεσσαλίας, Άρτας / 1881
  4. δημιουργία της ομάδας Ιαπώνων / 1906
  5. κίνημα στο Γουδί 15 Αυγούστου / 1909
  6. Κιλελέρ / 1910
  7. Ο Κωνσταντίνος διαδέχεται το Γεώργιο στο θρόνο / 1913
  8. ξεσπά ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος καλοκαίρι / 1914
  9. ενοποίηση της χώρας υπό το Βενιζέλο με επέμβαση των Συμμάχων / 1917
  10. η αμερικανική ΟΥΛΕΝ κατασκευάζει φράγμα στο Μαραθώνα / 1925

 

ΘΕΜΑ Β

Β1. Όταν έγινε γνωστή η υπογραφή της Σύμβασης και οι όροι της, οι πρόσφυγες που βρίσκονταν στην Ελλάδα αντέδρασαν έντονα. …στο βωμό των συμφερόντων του ελληνικού κράτους.  Και

Οι μεταγενέστερες εξελίξεις έδειξαν ότι οι προσδοκίες από τη λύση που δόθηκε σε κάποια ζητήματα… συνέβαλε στην ήττα του στις εκλογές του 1932 και 1933. (σελ. 151 και σελ. 161-162)

Β2. α) Η πιο γνωστή περιοχή … πολλών εκατομμυρίων δραχμών (σελίδα 26)

β) Μέχρι τη δεκαετία του 1880… να συνδεθεί η χώρα με τους διεθνείς άξονες (σελίδα 33-34)

γ) Οι πρώτες δειλές ενδείξεις… ανακαλύπτοντας έτσι και την Ελλάδα (σελίδα 39-40)

 

ΟΜΑΔΑ Β

ΘΕΜΑ Α

Ήδη από το 1912, μετά τη σαρωτική νίκη του στις εκλογές, ο Βενιζέλος ήταν κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού, χωρίς ουσιαστική κοινοβουλευτική αντιπολίτευση. Το 1913, τον βασιλιά Γεώργιο Α΄ διαδέχθηκε στο θρόνο ο Κωνσταντίνος, στον οποίο ο Βενιζέλος ένα χρόνο νωρίτερα, παραχώρησε το αξίωμα του αρχιστρατήγου. Μέχρι το 1915 οι δυο προσωπικότητες δεν ήρθαν σε σύγκρουση. Τα κόμματα της αντιπολίτευσης αναγνώριζαν στον βασιλιά να επιβάλει τη δική του άποψη για την εξωτερική πολιτική, παραβλέποντας ότι κάτι τέτοιο ήταν αντισυνταγματικό. Αυτό ενίσχυε τους εχθρούς της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, προπάντων έναν κύκλο αντιδημοκρατικών αξιωματικών.

Με αφορμή τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, εκφράστηκαν διαφορετικές απόψεις ως προς τη σκοπιμότητα ή μη της συμμετοχής της Ελλάδας στον πόλεμο. Οι φιλελεύθεροι τάσσονταν υπέρ της συμμετοχής στον πόλεμο, στο πλευρό της Αντάντ, επειδή προσδοκούσαν ότι με αυτόν τον τρόπο η Ελλάδα θα είχε εδαφικά οφέλη. Από την πλευρά τους οι σύμμαχοι της Αντάντ, Αγγλία και Γαλλία, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο Β ιστορικό παράθεμα, απέρριπταν αρχικά τις προτάσεις του Βενιζέλου, γιατί στόχευαν να εντάξουν στη συμμαχία τη Βουλγαρία και την Τουρκία ή τουλάχιστον να πείσουν τις δυο χώρες να μείνουν ουδέτερες.

Η Αντάντ είχε επικεντρώσει τις διπλωματικές της προσπάθειες στο να συνασπίσει τη Σερβία, τη Βουλγαρία, την Τουρκία και την Ελλάδα, ώστε να δημιουργήσει ένα ισχυρό βαλκανικό μέτωπο, αλλά δεν τα κατάφερε. Και ενώ ο Βενιζέλος είχε συμφωνήσει, αν νικούσε η Αντάντ, να παραχωρήσει μέρος των εδαφών της Ανατολικής Μακεδονίας στη Βουλγαρία, με τη συμφωνία να πάρει η Ελλάδα εδάφη από τη Μικρά Ασία, τελικά, πολύ νωρίς, τόσο η Τουρκία όσο και η Βουλγαρία, μπήκαν στον πόλεμο στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, Γερμανίας- Αυστρίας.

Στην εξωτερική πολιτική του Βενιζέλου εναντιώθηκε ο βασιλιάς και το Γενικό Επιτελείο Στρατού έχοντας διαφορετική εκτίμηση. Θεωρούσουν ανεύθυνη τη θέση των Φιλελευθέρων, εκτιμώντας ότι η έκβαση του πολέμου ήταν αβέβαιη και θα μπορούσαν να νικήσουν οι Κεντρικές Δυνάμεις. Δεδομένης της κυριαρχίας της Αγγλίας στην ανατολική Μεσόγειο, και παρά τους δεσμούς του με τη Γερμανία, ο Κωνσταντίνος δεν μπορούσε να ζητήσει συμμετοχή στον πόλεμο στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων, γι’ αυτό έλαβε θέση υπέρ της ουδετερότητας της Ελλάδας, απορρίπτοντας από τη μια την πρόταση του Βενιζέλου, να συμπράξει με στρατό η χώρα στην επιχείρηση των Δαρδανελίων, τον Φεβρουάριο του 1915, στο πλευρό της Αντάντ, και από την άλλη την πρόταση της Βρετανίας για παραχώρηση της Κύπρου στην Ελλάδα, ως αντάλλαγμα για τη συμμαχία της με τους Αγγλογάλλους.

Ήδη από τις 24 Ιανουαρίου (11 Ιανουαρίου με το Παλαιό Ημερολόγιο), ο Βενιζέλος στο πρώτο του υπόμνημα προς τον βασιλιά (1ο Ιστορικό παράθεμα), τον καλούσε να συνειδητοποιήσει την κρίσιμη κατάσταση την οποία διερχόταν η χώρα και να αλλάξει την άποψή του περί ουδετερότητας, λαμβάνοντας υπόψη τα σημαντικά εδαφικά οφέλη που αυτή θα αποκόμιζε. Χωρίς να παραβλέπει τους κινδύνους που θα αντιμετώπιζε το κράτος, πίστευε ότι η Ελλάδα όφειλε να στέρξει σε βοήθεια της Σερβίας και την αναχαίτιση των αυστρογερμανικών στρατευμάτων από τα εδάφη της όμορης χώρας, γιατί τίποτα δεν εξασφάλιζε ότι, μετά από πιθανή νίκη τους, δεν θα εισέβαλαν στην Ελλάδα και δεν θα έφταναν μέχρι τη Θεσσαλονίκη. Δεν παρέβλεπε την περίπτωση ήττας του ελληνικού στρατού, θεωρούσε όμως πιο σημαντική την προσπάθεια, από το αποτέλεσμα. Του φαινόταν αδιανόητο να επιτρέψει η χώρα την επικράτηση των Γερμανών και των Τούρκων στα Βαλκάνια, χωρίς να αγωνιστεί για την προστασία των εδαφών της, αλλά και των Ελλήνων της βαλκανικής χερσονήσου.

Η εμμονή του Κωνσταντίνου στη θέση αυτή, τον οδήγησε να δράσει με τρόπο που υπέσκαπτε τα θεμέλια του πολιτικού συστήματος. Ο βασιλιάς ανέπτυξε μυστική διπλωματία εν αγνοία της κυβέρνησης, καταφεύγοντας ακόμα και σε παράνομα μέσα (π.χ. παράδοση απόρρητων διπλωματικών εγγράφων στους Γερμανούς). Το 1915 προκάλεσε δυο φορές την παραίτηση της κυβέρνησης. Η πρώτη παραίτηση έγινε στις 21 Φεβρουαρίου. Στις εκλογές που ακολούθησαν, τον Μάιο, ο λαός επανέφερε στην κυβέρνηση τον Βενιζέλο, ο οποίος στις προγραμματικές του δηλώσεις είχε στηρίξει την προηγούμενη θέση του, περί συμμαχίας με  τη Σερβία, σε περίπτωση που αυτή δεχόταν επίθεση από τη Βουλγαρία. Η πεισματική άρνηση του Παλατιού, να συμφωνήσει στη συμμαχία αυτή και η εμμονή για ουδετερότητα, οδήγησαν στη δεύτερη παραίτηση του Βενιζέλου και την άρνηση των Φιλελευθέρων να συμμετάσχουν στις εκλογές στις 6 Δεκεμβρίου 1915, καθώς θεωρούσαν ότι ο βασιλιάς παραβίαζε το Σύνταγμα.

Εκδηλώσεις βίας και φανατισμού δημιούργησαν χάσμα ανάμεσα στις δύο παρατάξεις και κυριάρχησε το μίσος. Όποιος ήταν κατά του πολέμου, κινούσε αμέσως την υποψία στους Βενιζελικούς, ότι ήταν κατά της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, κατά των εθνικών συμφερόντων. Οι Αντιβενιζελικοί έβλεπαν στο πρόσωπο των Βενιζελικών βίαιους πράκτορες της Αντάντ, που μάχονταν τον βασιλιά, κατέστρεφαν την ενότητα του έθνους και έθεταν σε κίνδυνο το κράτος. Τα δύο κόμματα διέφεραν όλο και περισσότερο μεταξύ τους στην πολιτική πρακτική και την προπαγάνδα, παράλληλα όμως όλο και περισσότερο ενισχυόταν ο διπολισμός. Στα μέσα του 1916 το Κοινοβούλιο χάθηκε ουσιαστικά από το προσκήνιο. Το κλίμα της εποχής επέτρεψε να συμμετάσχουν στη διαμάχη και στρατιωτικοί, οι οποίοι δημιούργησαν δυο οργανώσεις αντίθετες μεταξύ τους, ανάλογα με το αν τα συμφέροντα κάθε ομάδας εξυπηρετούνταν από τον πόλεμο ή την ουδετερότητα.

Τον Αύγουστο, όπως αναφέρει το 2ο Ιστορικό παράθεμα, οι βενιζελικοί αξιωματικοί έκαναν κίνημα στη Θεσσαλονίκη, που υποστηρίχθηκε και από τα στρατεύματα της Αντάντ. Ο Βενιζέλος αρχικά ήταν αρνητικός σ’ αυτή την κίνηση. Στη συνέχεια όμως, μετά την εισβολή των γερμανικών και βουλγαρικών στρατευμάτων στην Ανατολική Μακεδονία, αλλά και την αιχμαλωσία και μεταφορά στη Γερμανία του Δ’ σώματος Στρατού με την ανοχή των φιλοβασιλικών στήριξε το κίνημα. Πρώτα μετέβη στα Χανιά, όπου οργάνωσε προσωρινή κυβέρνηση αποτελούμενη από τον ίδιο, το ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη και το στρατηγό Παναγιώτη Δαγκλή. Και στις 26 Σεπτεμβρίου συγκρότησε κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη.

Οι συγκρούσεις πήραν σταδιακά διαστάσεις εμφυλίου πολέμου. Οι Αντιβενιζελικοί άσκησαν τρομοκρατία στους αντιπάλους, ενώ ο Βενιζέλος κήρυξε έκπτωτο τον βασιλιά, ο οποίος υπό την πίεση της Αντάντ εγκατέλειψε το θρόνο και τη χώρα. Οι Φιλελεύθεροι ανέλαβαν στην Αθήνα τη διακυβέρνηση και κήρυξαν τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας. Ο εθνικός διχασμός εξαπλώθηκε στο στράτευμα, καθώς ευνοήθηκαν οι αξιωματικοί της οργάνωσης «Εθνική Άμυνα» εις βάρος άλλων. Η κυβέρνηση παρέτεινε τη θητεία της Βουλής, παρά την πίεση που ασκούσαν τα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Η κυβέρνηση των Φιλελευθέρων οδήγησε την Ελλάδα στον πόλεμο στο πλευρό της Αντάντ, αποσκοπώντας, όπως προαναφέρθηκε, στην ικανοποίηση εθνικών διεκδικήσεων. Οι Αντιβενιζελικοί διαφωνούσαν και παρακολουθούσαν με δυσαρέσκεια τις εξελίξεις, καθώς τάσσονταν υπέρ της διατήρησης εκτός Ελλάδος ελληνικών πληθυσμών και υπέρ της ευκαιριακής προσάρτησης εδαφών χωρίς κίνδυνο. Ο εθνικός διχασμός έφτασε στο αποκορύφωμά του με την απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου και τη δολοφονία του Ίωνος Δραγούμη, το 1920.

 

ΘΕΜΑ Β

Η περίθαλψη των προσφύγων σε επίπεδο κοινωνικής- προνοιακής πολιτικής σχετίζεται κυρίως με τη θεσμοθέτηση μέτρων για την υποδοχή, την αποκατάσταση και την ενσωμάτωση των προσφύγων στην ελληνική κοινωνία. Η προσπάθεια αρχικά επικεντρώθηκε, μέσω διαφόρων υπηρεσιών, στη διασφάλιση, κατά το δυνατόν, αξιοπρεπούς διαβίωσης των ανθρώπων. Παρά την επιθυμία των ελληνικών κυβερνήσεων να ρυθμίσουν το ζήτημα, οι προσπάθειές τους ήταν αποσπασματικές, με ελλιπή σχεδιασμό σε βάθος χρόνου και επιφανειακές σε επίπεδο ουσιαστικής διάγνωσης των προβλημάτων που θα προέκυπταν στην ελληνική κοινωνία όχι μόνο του πρώτου διαστήματος, αλλά και μακροπρόθεσμα [Ιστορικό Παράθεμα].

Απόδειξη της παραπάνω διαπίστωσης είναι το γεγονός ότι στην αρχή η περίθαλψη των προσφύγων ήταν ως επί το πλείστων έργο εθελοντών, στηριζόμενο στην ιδιωτική πρωτοβουλία και στη διάθεση κοινωνικής προσφοράς.

Καταρτίστηκαν επιτροπές από το Υπουργείο Εσωτερικών με έργο τη διανομή τροφίμων, ιματισμού και την παροχή στοιχειώδους οικονομικής βοήθειας. Τα έσοδα προέρχονταν από εράνους, δωρεές και μικρή κρατική επιχορήγηση. Τον Ιούλιο του 1914 δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη ο Οργανισμός, με σκοπό την άμεση περίθαλψη και στη συνέχεια της εγκατάσταση των προσφύγων σε εγκαταλελειμμένα τουρκικά και βουλγαρικά χωριά της Κεντρικής και Ανατολικής Μακεδονίας. Παρεχόταν συσσίτιο, προσωρινή στέγη και ιατρική περίθαλψη, μέχρι οι πρόσφυγες να βρουν εργασία ή να αποκτήσουν κλήρο.

Αρκετά χρόνια μετά την έλευση των πρώτων προσφύγων η κατάσταση συνέχιζε να είναι ρευστή. Κατά την περίοδο του Εθνικού Διχασμού (1916- 1917) η κυβέρνηση Βενιζέλου ίδρυσε στη Θεσσαλονίκη την «Ανωτάτην Διεύθυνσιν Περιθάλψεως». Τον Ιούλιο του 1917 (είχε επικρατήσει ο Βενιζέλος και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος είχε εγκαταλείψει την Ελλάδα) ιδρύθηκε το Υπουργείο Περιθάλψεως. Σε θεσμικό επίπεδο για πρώτη φορά οργανώνεται η περίθαλψη, ως συνέπεια των μεγάλων και σοβαρών προβλημάτων που δημιούργησαν οι Βαλκανικοί πόλεμοι, γιατί δίπλα στους πρόσφυγες έπρεπε να προστατευθούν και να περιθαλπούν οι ανάπηροι πολέμου, οι χήρες και τα ορφανά των νεκρών του πολέμου, αλλά και οι οικογένειες των εφέδρων που βρίσκονταν στο μέτωπο. Το Υπουργείο λοιπόν ανέλαβε την προστασία των προαναφερθέντων ομάδων και έθεσε ως στόχο την καταβολή επιδόματος εγκαίρως, την οργάνωση των εθελοντών και την κάθε είδους αρωγή όσων είχαν ανάγκη. [Ιστορικό Παράθεμα]

Μολονότι η Ελλάδα βρισκόταν σε πολεμική αναμέτρηση (Α’  Παγκόσμιος πόλεμος) και οι οικονομικές συνθήκες ήταν αντίξοες, η φροντίδα για τους πρόσφυγες ήταν περισσότερο οργανωμένη από το 1917 έως το 1921. Σύμφωνα με στοιχεία των υπηρεσιών του Υπουργείου Περιθάλψεως, δέχτηκαν περίθαλψη κατά διαστήματα περίπου 450.000 πρόσφυγες.

Η μέριμνα για τους πρόσφυγες περιλάμβανε:

  • Διανομή χρηματικού βοηθήματος. Ιδιαίτερο επίδομα δινόταν σε ιερείς, δασκάλους και επιμελείς μαθητές.
  • Διανομή συσσιτίου. Οργανώθηκαν καθημερινά συσσίτια από το κράτος ή το Πατριωτικό Ίδρυμα σε συνοικίες των πόλεων όπου ήταν συγκεντρωμένοι πολλοί πρόσφυγες.
  • Παροχή ιατρικής περίθαλψης. Διορίστηκαν γιατροί, φαρμακοποιοί και μαίες αποκλειστικά για τους πρόσφυγες.
  • Χορήγηση φαρμάκων και νοσηλεία σε νοσοκομεία, δημόσια ή ειδικά διαμορφωμένα για την περίθαλψη των προσφύγων.
  • Στέγαση σε προσωρινά καταλύματα (σκηνές ή παραπήγματα), σε δημόσια και σε επιταγμένα ή μισθωμένα ιδιωτικά κτήρια.
  • Παροχή ενδυμάτων και κλινοσκεπασμάτων.
  • Βοήθεια για εύρεση εργασίας.
  • Δωρεάν μετακίνηση, ομαδική ή ατομική, για εύρεση στέγης και εργασίας ή για επιστροφή στις περιοχές της προηγούμενης εγκατάστασης.

Το μεγαλύτερο και ουσιαστικότερο πρόβλημα που αντιμετώπισε το κράτος στην περίθαλψη των προσφύγων ήταν αυτό της υγιεινής, το οποίο γιγαντώθηκε εξαιτίας του συνωστισμού υπερπληθυσμού σε αστικές περιοχές, καθώς και στην ανάπτυξη της βιομηχανίας. Έτσι το Υπουργείο προχώρησε στη δημιουργία υπηρεσίας Υγιεινής, ενώ το 1922 το ίδιο μετονομάστηκε σε Υπουργείο Υγιεινής, Πρόνοιας και Αντιλήψεως. Όμως η γιγάντωση του προσφυγικού ζητήματος, μετά τη Μικρασιατική καταστροφή, επέβαλε δραστικές και άμεσες λύσεις. Έτσι η Ελλάδα στράφηκε στο εξωτερικό για βοήθεια, σε οργανωτικό και οικονομικό επίπεδο. Έτσι με τη βοήθεια της Κοινωνίας τον εθνών ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1923 η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων.

Το Υπουργείο ανέστειλε τη δράση του την περίοδο της δικτατορίας του Θ. Πάγκαλου, για περίπου επτά μήνες. Εν συνεχεία, το 1928, δημιουργήθηκε το Υφυπουργείο Υγιεινής από την κυβέρνηση Βενιζέλου, ενώ το 1929 έγινε το ανεξάρτητο Υπουργείο Υγιεινής σύμφωνα με τον νόμο 4172/1929 (ΦΕΚ 201/16-6-1929). [Ιστορικό Παράθεμα]

 

Επιμέλεια θεμάτων: Μαργαρίτα Κλαδιά, Ιστορικός- Αρχαιολόγος, καθηγήτρια των Φροντιστηρίων «ΧΡΟΝΟΣ»

Τα θέματα και οι απαντήσεις τους βρίσκονται στις Εκδόσεις των Φροντιστηρίων «ΧΡΟΝΟΣ»

Για να δείτε τα θέματα κι από άλλα μαθήματα, παρακαλώ πατήστε εδώ

Πως μπορούμε να σας φανούμε χρήσιμοι;




Συμπληρώστε τα ακόλουθα πεδία και θα επικοινωνήσουμε άμεσα μαζί σας.
Εναλλακτικά, μπορείτε να επικοινωνήσετε με όλους τους διαθέσιμους τρόπους
που βλέπετε δεξιά από τη φόρμα επικοινωνίας

Παράρτημα #1 Αχαρνές:
Διεύθυνση: Αγίας Τριάδος 15-17
Τηλ: 210 2445106, 210 2445107


Παράρτημα #2 Θρακομακεδόνες:
Διεύθυνση: Λ.Θρακομακεδόνων 220-222
Τηλ: 210 2430756, 210 2430832