X


ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ 2017

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

 

Εκφωνήσεις

ΘΕΜΑ  1o

Α.  Τι καλείται ανοσοβιολογική απόκριση; Σε ποιες περιπτώσεις το ανοσοβιολογικό μας σύστημα δεν μας προστατεύει και γιατί;

Β.  Με ποιους τρόπους μπορεί να επιτευχθεί ενίσχυση της δράσης του ανοσοποιητικού μας συστήματος και με ποιους καταστολή της;

Γ.  Αναφέρετε τις κυριότερες διαφορές μεταξύ ανοσίας και αλλεργίας.

Δ.  Στο διάγραμμα που ακολουθεί, απεικονίζονται οι μεταβολές στους πληθυσμούς των διαφόρων τύπων μιας κύριας κατηγορίας λεμφοκυττάρων.
Ποια είναι η κατηγορία αυτή των λεμφοκυττάρων και σε τι αντιστοιχούν οι καμπύλες;
Τι είδος αντιγόνου μπορεί να  προκάλεσε την ανοσοβιολογική απόκριση και κατά πόσο αυτή είχε επιτυχία;
Από πάνω προς τα κάτω, ονομάστε τις καμπύλες  Α, Β, Γ και Δ αντίστοιχα και την τελευταία δεξιά Ε.

 

ΘΕΜΑ   2o

Α. Τι είναι οικοσύστημα; Ποιες είναι οι κυριότερες προϋποθέσεις για την διατήρηση ενός οικοσυστήματος;

Β.  Ποιες διαδικασίες συμμετέχουν στον εμπλουτισμό του εδάφους σε άζωτο, στις περιπτώσεις που εφαρμόζεται  α. αγρανάπαυση και β. αμειψισπορά;

Γ.  Η παρακάτω καμπύλη του σχήματος παριστάνει τη μεταβολή του αριθμού των διαφορετικών ειδών σε ένα χερσαίο οικοσύστημα.

Να αιτιολογήσετε σε ποια χρονική περίοδο παρατηρείται μεγαλύτερη σταθερότητα στο οικοσύστημα.

 

 

 

Δ.  Η παρακάτω καμπύλη του σχήματος παριστάνει τη μεταβολή του αριθμού των διαφορετικών ειδών παραγωγών σε ένα χερσαίο οικοσύστημα. Ποιο φαινόμενο μπορεί να απεικονίζει η παρακάτω καμπύλη;   Ποια τα πιθανά αίτια δημιουργίας του (ονομαστικά);

 

ΘΕΜΑ  3o

Α. Ποιοι είναι οι πιθανοί λόγοι, οι οποίοι μπορεί να οδηγήσουν ένα είδος σε εξαφάνιση;

Β.  Δώστε τους ορισμούς της φυσικής και της τεχνητής επιλογής. Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ τους;

Γ.  Ποια  είναι τα κυριότερα αίτια που δημιουργούν  τις  διαφορές χαρακτηριστικών μεταξύ των πληθυσμών των ειδών;

Απαντήσεις

ΘΕΜΑ  1o

Α. ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΚΗ  ΑΠΟΚΡΙΣΗ:  είναι η αντίδραση του ανοσοβιολογικού συστήματος στην είσοδο κάθε αντιγόνου στον οργανισμό  του ανθρώπου, η οποία περιλαμβάνει το σύνολο των διαδικασιών που λαμβάνουν χώρα, προκειμένου να διαφοροποιηθούν τα κατάλληλα είδη κυττάρων και να παραχθούν τα ειδικά κυτταρικά προϊόντα για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου αντιγόνου.

Οι περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν μας προστατεύει το ανοσοβιολογικό μας σύστημα, είναι κατά την αλλεργία, τα αυτοάνοσα νοσήματα  και στην περίπτωση ασυμβατότητας σε μεταμόσχευση ιστού ή οργάνου. Επίσης, σε περίπτωση εκδήλωσης της νόσου του AIDS.

Β. Στο  ανοσοποιητικό   μας  σύστημα  μπορεί  να  γίνει:

ΕΝΙΣΧΥΣΗ :  με χορήγηση, στην κατάλληλη εκάστοτε χρονική περίοδο,  εμβολίων, ορών, αντιβιοτικών, μητρικού γάλακτος σε νεογνό και με προσοχή στον τρόπο ζωής του ατόμου.

ΚΑΤΑΣΤΟΛΗ: με φάρμακα σε περίπτωση μεταμόσχευσης και με τον τρόπο ζωής του ατόμου.

Γ. Διαφορές  μεταξύ  της  ανοσίας  και  της  αλλεργίας:

▪  Η ανοσία είναι μηχανισμός εσωτερικής ειδικής άμυνας του ανθρώπινου οργανισμού, ενώ η αλλεργία είναι πρόβλημα της δράσης του ανοσοποιητικού συστήματος.

 ▪ Η ανοσία μας προστατεύει, ενώ η αλλεργία είναι επικίνδυνη.

▪  Η ανοσία προκαλείται από παθογόνο αντιγόνο, ενώ η αλλεργία και από μη παθογόνο.

▪  Κατά την ανοσία εκκρίνονται αντισώματα από εξειδικευμένα Β-λεμφοκύτταρα που αντιμετωπίζουν το αντιγόνο, ενώ στην  αλλεργία εκκρίνεται ισταμίνη από κάθε είδους κύτταρο που ευαισθητοποιήθηκε από το αλλεργιογόνο, και προκαλεί επικίνδυνα συμπτώματα.

▪  Η ανοσία επιτελείται μέσω εξειδικευμένων κατηγοριών λεμφοκυττάρων, ενώ η αλλεργία μπορεί να εμφανισθεί σε όλους τους τύπους κυττάρων.

▪  Η ανοσία διαθέτει εξειδίκευση και μνήμη στο αντιγόνο που την προκαλεί, ενώ η αλλεργία δεν διαθέτει παρόμοια χαρακτηριστικά, και για αυτό τον λόγο, σε κάθε επαφή με το αλλεργιογόνο, εκδηλώνεται κατά τον ίδιο τρόπο. Η δράση της ανοσίας κατά την πρώτη επαφή με το αντιγόνο και κατά τις επόμενες διαφέρει (πρωτογενής και δευτερογενής ανοσοβιολογική απόκριση).

▪  Η ανοσία είναι ομοιοστατικός μηχανισμός, ενώ η αλλεργία όχι.

▪  Η ανοσία είναι εκδήλωση φυσιολογικής κατάστασης του οργανισμού, ενώ η αλλεργία υπερβολική   αντίδραση ευαίσθητου οργανισμού.

Δ. Η κύρια κατηγορία λεμφοκυττάρων που ενεργοποιήθηκε είναι η Τ.

Η καμπύλη Α αντιστοιχεί στα Τ-βοηθητικά λεμφοκύτταρα, επειδή ενεργοποιείται πρώτη χρονικά, και αυξάνεται μέχρι ορισμένου ορίου.

Η καμπύλη Β αντιστοιχεί στα  Τ-κυτταροτοξικά λεμφοκύτταρα, επειδή αυτά ενεργοποιούνται αφού τα Τ-βοηθητικά εκκρίνουν κατάλληλες ουσίες, ώστε να τα «ειδοποιήσουν», προκειμένου να διαφοροποιήθουν για να δράσουν εναντίον των «αντιγονικών» κυττάρων (παθολογικών).

Η καμπύλη Γ αντιστοιχεί στα Τ-βοηθητικά λεμφοκύτταρα μνήμης, επειδή πρώτη αυτή η κατηγορία θα δημιουργήσει κύτταρα μνήμης και ο αριθμός τους παραμένει σχετικά μικρός και σταθερός, μετά την πρώτη επαφή με το αντιγόνο. Θα ενεργοποιηθούν στη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση.

Η καμπύλη Δ  αντιστοιχεί στα  Τ-κυτταροτοξικά λεμφοκύτταρα μνήμης, επειδή αυτά θα δημιουργηθούν μετά τη δράση των βοηθητικών και για τους ίδιους λόγους, ο αριθμός τους παραμένει σχετικά μικρός και σταθερός, μετά την πρώτη επαφή με το αντιγόνο. Θα ενεργοποιηθούν στη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση.

Η καμπύλη Ε  αντιστοιχεί στα  Τ-κατασταλτικά λεμφοκύτταρα , επειδή δρούν στο τέλος της κυτταρικής ανοσοβιολογικής απόκρισης και όταν ο αριθμός τους είναι μέγιστος, μειώνεται μέχρι τερματισμού η δράση των Τ-βοηθητικών και Τ-κυτταροτοξικών λεμφοκυττάρων.

Το είδος του αντιγόνου που είναι δυνατόν να προκάλεσε την ενεργοποίηση της κυτταρικής ανοσίας, μπορεί να είναι κύτταρο μολυσμένο από ιό, καρκινικό κύτταρο ή κύτταρο ιστού ή οργάνου που μεταμοσχεύθηκε και φέρει αντιγόνα μη συμβατά με εκείνα του δέκτη (ξένα).

ΘΕΜΑ   2o

Α. ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ: είναι ένα σύστημα μελέτης που περιλαμβάνει τους βιοτικούς παράγοντες μιας περιοχής, δηλαδή το σύνολο των οργανισμών που ζουν σε αυτήν, τους αβιοτικούς παράγοντες της περιοχής, καθώς και το σύνολο των αλληλεπιδράσεων που αναπτύσσονται μεταξύ τους.

Οι κυριότερες προϋποθέσεις για τη διατήρηση ενός οικοσυστήματος είναι:

1. Αν είναι αυτότροφο: ηλιοφάνεια, κατάλληλο έδαφος (χερσαίο) με απαραίτητα, σε είδος και ποσότητα θρεπτικά στοιχεία, νερό, θερμοκρασία, είδος νερού (υδάτινο) και διαθεσιμότητα σε οξυγόνο (υδάτινο), ροή ενέργειας, κατάλληλες συνθήκες για αποικοδόμηση, ποικιλομορφία και μη παρέμβαση του ανθρώπου.

2. Αν είναι ετερότροφο: συνεχής παροχή τροφής (θρεπτικών συστατικών και ενέργειας) από κάποιο αυτότροφο οικοσύστημα.

Π α ρ α τ ή ρ η σ η: Τα παραπάνω ισχύουν σε φυσικό και όχι τεχνητό οικοσύστημα. Στο τεχνητό οικοσύστημα ο κατασκευαστής καθορίζει και επιβλέπει τις συνθήκες διατήρησής του.

Β. Διαδικασίες  εμπλουτισμού  του  εδάφους  σε  άζωτο  επιτυγχάνεται :

  α. Κατά  την  αγρανάπαυση με : ατμοσφαιρική αζωτοδέσμευση, βιολογική αζωτοδέσμευση από ελεύθερα αζωτοδεσμευτικά βακτήρια του εδάφους, αποικοδόμηση και νιτροποίηση των οργανικών υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας.

  β. Κατά  την  αμειψισπορά με : ατμοσφαιρική αζωτοδέσμευση, βιολογική αζωτοδέσμευση από ελεύθερα και κυρίως συμβιωτικά αζωτοδεσμευτικά βακτήρια στα ψυχανθή, αποικοδόμηση και νιτροποίηση των οργανικών υπολειμμάτων της προηγούμενης καλλιέργειας και των νεκρών οργανικών μερών της καλλιέργειας των ψυχανθών ή και  του καρπού που θα δημιουργηθεί.

Γ. Η μεγαλύτερη σταθερότητα πρέπει να υπήρχε περίπου στα  45  έτη, οπότε εμφανίζεται η μεγαλύτερη ποικιλομορφία στο οικοσύστημα. Η ποικιλομορφία είναι συντελεστής  εξισορρόπησης ενός οικοσυστήματος, μετά από αλλαγές, επειδή προσφέρει περισσότερες εναλλακτικές τροφικές λύσεις στους οργανισμούς, προς επιβίωση, έστω και αν το οικοσύστημα θα διατηρηθεί και θα συνεχίσει την ύπαρξη του με νέα μορφή. Δεν θα εξαφανισθεί.

Δ. Το πιθανότερο φαινόμενο που απεικονίζεται με την δεδομένη καμπύλη, είναι η  ερημοποίηση.Στην αρχή η καμπύλη εμφανίζεται με ικανό αριθμό ειδών παραγωγών. Μετά ακολουθούν αυξομειώσεις, επειδή συνεχώς υπάρχουν αλλαγές στα οικοσυστήματα με την πάροδο των ετών. Όμως η μείωση μέχρι εξαφάνισής τους σημαίνει ότι, ενώ υπήρχαν οι περιβαλλοντικές συνθήκες ύπαρξης και επιβίωσης των παραγωγών, κάποια αίτια τους εξαφάνισαν (ερημοποίηση).

Κυριότερα αίτια ερημοποίησης: όξινη βροχή, αποψίλωση, πυρκαγιές και υπερβόσκηση, φαινόμενο θερμοκηπίου.

 

ΘΕΜΑ  3o

Α. Λόγοι  εξαφάνισης  ενός  είδους:

Η έλλειψη ποικιλομορφίας, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει πληθυσμός με ικανό σύνολο ευνοϊκών χαρακτηριστικών, στον οποίο θα μπορεί να δράσει η φυσική επιλογή, σε περίπτωση  αλλαγής των συνθηκών του οικοσυστήματος.

▪ Να υπάρξει μεγάλη έλλειψη τροφής ή νερού (χερσαίο οικοσύστημα) ή οξυγόνου (υδάτινο οικοσύστημα) και να μην υπάρχει η δυνατότητα μετανάστευσης.

▪ Γεωγραφική απομόνωση, ανατομικές δυσκολίες αναπαραγωγής, αδυναμία προφύλαξης από εχθρούς ή ανταγωνιστικά είδη.

▪ Επέμβαση του ανθρώπου με καταστροφικές συνέπειες (π.χ. θήρευση, ρύπανση, όπως βιοσυσσώρευση).

 

Β. ΦΥΣΙΚΗ ΕΠΙΛΟΓΗ:  είναι η διαδικασία με την οποία οι οργανισμοί που είναι περισσότερο προσαρμοσμένοι στο περιβάλλον τους επιβιώνουν και αναπαράγονται περισσότερο από τους λιγότερο προσαρμοσμένους. (ΦΕ)

ΤΕΧΝΗΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ:  είναι η επιλογή που κάνει ο άνθρωπος κάθε φορά που επιλέγει τα καταλληλότερα ζώα ή φυτά ή αυτά που έχουν οικονομικό ενδιαφέρον, προκειμένου να παραγάγει απογόνους με επιθυμητά χαρακτηριστικά. (ΤΕ)

ΔΙΑΦΟΡΕΣ:   Η ΦΕ δρα σε τυχαίες φυσικές αλλαγές οικοσυστημάτων και η δράση της είναι τοπικά και χρονικά προσδιορισμένη, ενώ με την ΤΕ μπορεί να διατηρηθούν συγκεκριμένα είδη μόνο με επίβλεψη από τον άνθρωπο, ακόμα και αν το φυσικό περιβάλλον δεν θα επέτρεπε την επιβίωσή τους.
Αν σε ένα τεχνητό οικοσύστημα δράσει η ΦΕ, δεν είναι βέβαιο ότι τα επιλεγμένα είδη θα επιβιώσουν, με δεδομένο και το γεγονός της μικρότερης- σε σχέση με το φυσικό οικοσύστημα- ποικιλομορφίας που διαθέτει ένα τέτοιο οικοσύστημα.

Γ. Από τις διαφορές μεταξύ των πληθυσμών, κάποιες είναι αποτέλεσμα των δυνάμεων της φυσικής επιλογής, ενώ κάποιες είναι αποτέλεσμα άλλων μηχανισμών της εξέλιξης, όπως π.χ. η τυχαία απόκλιση στις συχνότητες των αλληλομόρφων, σε συνδυασμό με τις γεωγραφικές απομονώσεις.
Ίσως κάποια χαρακτηριστικά που εμφανίστηκαν ως μεταλλάξεις να απέκτησαν προσαρμοστική σπουδαιότητα και ως αποτέλεσμα της ΦΕ να παγιώθηκαν και να εξαπλώθηκαν σε πληθυσμούς που ζούσαν σε διάφορα περιβάλλοντα. Ως παραδείγματα τέτοιας δράσης της ΦΕ με προσαρμοστική σημασία αναφέρονται τα ακόλουθα:  ο λόγος του μήκους των άκρων προς το μέγεθος του σώματος, οι διαφορές στο χρώμα του δέρματος.
Βέβαια θα ήταν λάθος να γενικεύσουμε και να συμπεράνουμε ότι όλες οι διαφορές μεταξύ των πληθυσμών είναι αποτέλεσμα προσαρμοστικών διαδικασιών. Πολλά χαρακτηριστικά πρέπει να αποδοθούν σε τυχαίες αποκλίσεις στη συχνότητα εμφάνισης των αλληλομόρφων γονιδίων.

Επιμέλεια θεμάτων: Παπαδάκη Αικατερίνη, Βιολόγος - καθηγήτρια στα Φροντιστήρια «ΧΡΟΝΟΣ»

Τα θέματα και οι απαντήσεις τους βρίσκονται στις Εκδόσεις των Φροντιστηρίων «ΧΡΟΝΟΣ»

Για να δείτε τα θέματα κι από άλλα μαθήματα, παρακαλώ πατήστε εδώ

Πως μπορούμε να σας φανούμε χρήσιμοι;




Συμπληρώστε τα ακόλουθα πεδία και θα επικοινωνήσουμε άμεσα μαζί σας.
Εναλλακτικά, μπορείτε να επικοινωνήσετε με όλους τους διαθέσιμους τρόπους
που βλέπετε δεξιά από τη φόρμα επικοινωνίας

Παράρτημα #1 Αχαρνές:
Διεύθυνση: Αγίας Τριάδος 15-17
Τηλ: 210 2445106, 210 2445107


Παράρτημα #2 Θρακομακεδόνες:
Διεύθυνση: Λ.Θρακομακεδόνων 220-222
Τηλ: 210 2430756, 210 2430832