X

Έπαινος: Σύμμαχος Ή Εχθρός;

Ο έπαινος αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της μαθησιακής διαδικασίας και ευρέως θεωρείται απαραίτητος για την πρόοδο των μαθητών. Πολλοί γονείς επαινούν τα παιδιά τους με σκοπό την ενίσχυση της αυτοπεποίθησής τους και τα  αποτελέσματα της πρακτικής αυτής μπορεί να είναι εκπληκτικά. Ωστόσο, πολύ συχνά ο έπαινος γίνεται σε λάθος κατεύθυνση  και αυτό μπορεί να επιφέρει αρνητικές συνέπειες.

Τελευταίες έρευνες έχουν δείξει πως ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς επαινούν τα παιδιά τους μπορεί να επηρεάσει αρνητικά  την εικόνα που σχηματίζουν για τον εαυτό τους, τη διαμόρφωση των πεποιθήσεών τους  και εν τέλει τη γενική τους πορεία στον κόσμο της μάθησης.

Μια  φαινομενικά θετική φράση, όπως «Είσαι πολύ  έξυπνος/η!,» είναι αρκετή για να οδηγηθεί το παιδί στην αποφυγή προκλήσεων ή ακόμα και στην ολική παραίτηση, όταν βρίσκεται αντιμέτωπο με κάποιες δυσκολίες.

Για να γίνει πιο σαφές, είναι απαραίτητο να αναφερθούμε στη θεωρία της ψυχολόγου Carol Dweck του Standford University. Σύμφωνα με αυτήν, οι άνθρωποι τείνουν να έχουν δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη νοημοσύνη. Τα άτομα που έχουν τη «Νοοτροπία Σταθερότητας/Fixed Μindset» έχουν την πεποίθηση πως η νοημοσύνη αποκτάται εκ γενετής και δεν αλλάζει. Αντιλαμβάνονται το σχολείο ως έναν χώρο όπου κρίνονται οι δεξιότητες τους με αποτέλεσμα να επικεντρώνονται κυρίως στο να φαίνονται ευφυείς. Εκλαμβάνουν τα λάθη τους ως ένδειξη έλλειψης ικανοτήτων και ως επακόλουθο αυτού αποφεύγουν καταστάσεις που ενδέχεται να τους οδηγήσουν σε πιθανή αποτυχία. Από την άλλη μεριά, αυτοί που έχουν τη «Νοοτροπία Ανάπτυξης/Growth Mindset» έχουν την πεποίθηση πως η νοημοσύνη πλάθεται και βελτιώνεται μέσω της εξάσκησης. Αντιλαμβάνονται τις προκλήσεις ως ευκαιρίες να καταβάλλουν προσπάθεια και τα λάθη τους ως αναπόσπαστο κομμάτι της διαδικασίας της μάθησης.

Μελέτες έχουν δείξει  πως οι μαθητές με τη Νοοτροπία Ανάπτυξης αποδίδουν πολύ περισσότερο στο σχολείο σε σχέση με αυτούς  που έχουν τη Νοοτροπία Σταθερότητας. Ωστόσο, το θετικό στοιχείο είναι πως η Νοοτροπία Ανάπτυξης καλλιεργείται και εδώ ο ρόλος των γονέων είναι καθοριστικός.

Γυρίζοντας πίσω στην αθώα φράση, «Είσαι πολύ έξυπνος/-η!,» ας αναρωτηθούμε τι μηνύματα στέλνει στον εγκέφαλο του παιδιού. Η ταύτιση του με την ιδιότητα του «έξυπνου», όταν έχει κατανοήσει κάτι με ευκολία, κρύβει τον κίνδυνο να σκεφτεί ότι είναι «χαζό» σε περίπτωση που συναντήσει μια δυσκολία. Προσπαθώντας να διατηρεί την εικόνα του «έξυπνου», αποφεύγει οποιοδήποτε εγχείρημα το απειλεί με αποτέλεσμα να στερείται τη δυνατότητα προόδου. Σε αντίθεση με τον έπαινο των χαρακτηρισμών (έξυπνος/ικανός/ιδιοφυΐα), ο έπαινος που εστιάζει στην προσπάθεια (Process-praise) καλλιεργεί τη Νοοτροπία Ανάπτυξης και βοηθά το παιδί να αναζητά τη σκληρή δουλειά αντιλαμβανόμενο πως μέσα από αυτή θα οδηγηθεί στην επιτυχία. Ορισμένα παραδείγματα τέτοιου είδους επιβράβευσης είναι τα εξής:

«Δούλεψες πολύ, για να τα καταφέρεις!»

«Συγκεντρώθηκες τόση ώρα, για να έχεις αυτό το αποτέλεσμα!»

«Με εντυπωσιάζει η στρατηγική σου!»

Ο τρόπος, κατά συνέπεια, με τον οποίο εμείς οι γονείς επαινούμε τα παιδιά μας είναι υψίστης σημασίας, καθώς καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το είδος της νοοτροπίας  που θα υιοθετήσουν στην πορεία της μάθησης και της ζωής τους γενικότερα. Είναι αναμφισβήτητη η επιθυμία μας να τα στηρίξουμε στο ταξίδι αυτό, αρκεί βέβαια να αναρωτηθούμε πρώτα για τις δικές μας πεποιθήσεις. Νοοτροπία Ανάπτυξης λοιπόν ή Σταθερότητας; Ή μήπως και τα δύο;

Στεφανίδου Μαρία

Καθηγήτρια Αγγλικών Φροντιστηρίων "ΧΡΟΝΟΣ"